Πώς προσωποποιούνται ο Έρωτας, ο Πόθος, ο Ίμερος, ο Ύπνος, το Όνειρο και ο Θάνατος; Κι ακόμα η Ζήλεια, ο Φθόνος, η Διαβολή, η Συκοφαντία, τα ανθρώπινα πάθη και τα συναισθήματα; Τα ουράνια σώματα, οι ήπειροι, τα νησιά, τα βουνά και τα ποτάμια; Κι οι θεσμοί, οι πόλεις, το δίκαιο και το άδικο, η Δίκη και η Αδικία;
Προσωποποιημένες έννοιες και νοήματα με ανθρώπινη ή ζωική μορφή και ιστορίες αλληγορικές, όλα αυτά, μαζί με άλλα, θα είναι επισκέψιμα και ορατά στην έκθεση του Μουσείου Ακρόπολης «ΝοΗΜΑΤΑ. Προσωποποιήσεις και αλληγορίες από την αρχαιότητα έως σήμερα».
Πρόκειται για μια μοναδική Τετραλογία, όπου το ΝοΗΜΑ γίνεται ΝΗΜΑ και περιλαμβάνει έργα ποικίλα, αγάλματα, ανάγλυφα και αγγεία, νομίσματα, κοσμήματα και εικόνες και πίνακες ζωγραφικής, ενώνοντας για πρώτη φορά την Αρχαιότητα με το Βυζάντιο, με την Αναγέννηση και τη Νεότερη Τέχνη. Μια πανδαισία έργων από μάρμαρο, πηλό, μέταλλο, καμβά και χρώμα, τα περισσότερα από τα οποία ταξιδεύουν για πρώτη φορά και τα οποία ενώνονται για να τέρψουν και να ευχαριστήσουν, να προβληματίσουν, να σε κάνουν να σκεφτείς και μαζί να χαρείς το έργο του Ζωγράφου του Μειδία σε ένα αγγείο από το Βρετανικό Μουσείο, τον Κρόνο-Χρόνο που τρώει τα παιδιά του, έργο του Ρούμπενς από το Μουσείο Πράδο της Μαδρίτης, την προσωποποιημένη Ζωγραφική του Bourdon από ιδιωτική Συλλογή της Ρώμης, το χάλκινο αγαλμάτιο του Ύπνου από το Kunsthistorisches Museum της Βιέννης, τα Ψηφιδωτά της Θάλασσας και του Ωκεανού από το Αρχαιολογικό Μουσείο Θεσσαλονίκης, την Αλληγορία της θείας Μετάληψης από το Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο, τον Έρωτα και την Ψυχή από τα Musei Capitolini της Ρώμης, τις Ώρες / Εποχές από το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, μαζί με τις εποχές του Γιάννη Τσαρούχη από ιδιωτική Συλλογή, την Αλληγορία της Συκοφαντίας του Απελλή, κ.ά.
Χρόνος, Φύση, Θεότητες, Άνθρωπος & Ανθρώπινη Φύση, Θεσμοί και Αλληγορίες αλληλοσυμπλέκονται μοναδικά στις ενότητες της έκθεσης που έχει ως Επίλογο τη χάλκινη Χίμαιρα του 400 π.Χ. από το Αρχαιολογικό Μουσείο Φλωρεντίας. Μια Έκθεση, μια Χίμαιρα, όπως όλα τα ανθρώπινα.
Επιμέλεια: Καθηγητής Νικόλαος Χρ. Σταμπολίδης και οι συνεργάτες του στο Μουσείο Ακρόπολης
ΕΝΟΤΗΤΕΣ ΕΚΘΕΣΗΣ
Χρόνος
Στην πρώτη Ενότητα της Έκθεσης παρουσιάζεται η διαίρεση και περιοδολόγηση του Χρόνου, ο οποίος δόθηκε στη δημιουργία του σύμπαντος από το Χάος, ως ‘όρμος της Αρμονίας’, ως περιδέραιο και κόσμημα στον κόσμο, όπως τον αντιλαμβάνεται η φιλοσοφική σκέψη. Παρουσιάζονται εδώ η Αλληγορία του Χρόνου, οι Εποχές, οι Μήνες, η ροδοδάκτυλη Ηώς (το πρώτο πρωινό φως της Αυγής), η Σελήνη και η έναστρη Νύχτα.
Επιλεγμένα Εκθέματα
Φύση
Η δεύτερη Ενότητα της Έκθεσης ξεκινά με ουράνια σώματα, κυρίαρχα για τους ανθρώπους, όπως ο Ήλιος, η Σελήνη και η Αφροδίτη (Αποσπερίτης). Τα σώματα αυτά παίρνουν νωρίς ανθρώπινη μορφή, προσωποποιούνται και στη συνέχεια θεοποιούνται. Περνώντας, από τα ουράνια σώματα, και τις προσωποποιήσεις τους, στη γη, μια σειρά αλληγοριών και προσωποποιήσεων των Τεσσάρων Στοιχείων της Φύσης κάνουν την εμφάνισή τους ο Αέρας με τον Βόρειο και τον ΝΔ Άνεμο, το Νερό με προσωποποιήσεις του Ωκεανού, της Θάλασσας και Ποταμών και τέλος η Γη με τα Βουνά, τις Ηπείρους, τις Χώρες και τα Νησιά.
Επιλεγμένα Εκθέματα
Τμήμα ψηφιδωτού δαπέδου με προσωποποίηση της Θάλασσας
Τμήμα καμέο με παράσταση ακτινοφόρου Ήλιου
Αττικός ερυθρόμορφος κρατήρας με παράσταση του θανάτου του Τάλω και προσωποποίηση της Κρήτης που παριστάνεται ως τρομαγμένο κορίτσι να τρέχει κάτω δεξιά
Αγαλμάτιο Σελήνης
Διακοσμητικό ανάγλυφο με κεφαλή Βορέα, προσωποποίηση του βορείου ανέμου
Έλασμα με ζωόμορφη απεικόνιση του ποταμού Αχελώου
«Η χώρα των Ινδών». Μυθιστόρημα Βαρλαάμ και Ιωάσαφ με προσωποποιήσεις της Ινδίας και της Περσίας αριστερά στις επάλξεις και της Αιγύπτου στο κέντρο της σύνθεσης ως γυναικείες μορφές
Θεότητες
Η Ενότητα αυτή και στον χαρακτηρισμό και στην επιλογή των μορφών περιέχει μία σειρά από έννοιες που προσωοποιήθηκαν και θεοποιήθηκαν νωρίς και δέχτηκαν λατρείες στην αρχαιότητα. Στο πέρασμα μάλιστα των χρόνων ενώθηκαν και με άλλες θεότητες, παρέλαβαν και τα σύμβολά τους, δημιουργώντας πολύπλοκες και ενδιαφέρουσες μείξεις. Οι θεοποιημένες έννοιες της Ενότητας αυτής ξεκινούν από τη Νίκη, την Έριδα, την Τύχη, την Υγιεία, τον Πλούτο και καταλήγουν στα ‘παιδιά’ της Αφροδίτης, τον Έρωτα, τον 'Iμερο και τον Πόθο, δηλαδή τον σαρκικό έρωτα, την ερωτική λαχτάρα καθώς και άλλες συγγενικές έννοιες, όπως η Πειθώ.
Επιλεγμένα Εκθέματα
Σανδαλίζουσα Νίκη. Ανάγλυφο με προσωποποίηση της Νίκης που δένει ή λύνει το σανδάλι της
Τοιχογραφία με παράσταση Ίσιδας-Τύχης με το πηδάλιό της και Αγαθού δαίμονα που αφοδεύει
Αττική ερυθρόμορφη υδρία με παράσταση του Φάωνα και της Δημώνασσας και προσωποποιήσεις Πόθου, Ίμερου, Υγιείας, Ευδαιμονίας, Ερωσώρας (Άνοιξης) και Παννυχίδας (ολονυκτίας)
Τοιχογραφία με παράσταση της τιμωρίας του Έρωτα από την Αφροδίτη. Η Πειθώ συνοδεύει τον Έρωτα που κλαίει, ενώ ο αδερφός του Αντέρωτας τον κοροϊδεύει, κρυμμένος πίσω από την Αφροδίτη
Έρωτας και Ψυχή
Έρωτας με φολιδωτά φτερά
Άνθρωπος & Ανθρώπινη Φύση
Στην τέταρτη Ενότητα παρουσιάζονται προσωποποιημένες έννοιες που συνδέονται με τον Άνθρωπο και την Ανθρώπινη Φύση. Οι προσωποποιήσεις που παρουσιάζονται εδώ είναι μόνον ένα μικρό δείγμα της φθαρτότητας, των αρετών και των ελαττωμάτων των θνητών: το Γήρας, ο Ύπνος και ο Θάνατος, η Ψυχή, η Αρετή και η Ευγένεια, η Αρετή και η Κακία, τα Ανθρώπινα Πάθη, η Οκνηρία, ο Φθόνος, η Απάτη, η Λύσσα, η Μανία, η Τρέλλα, ο Πόνος, η Ευδαιμονία, η Απόλαυση, η Μνημοσύνη, τα Έπη, η Σάτυρα, η Κωμωδία και οι Τέχνες...
Επιλεγμένα Εκθέματα
Πλακίδιο με παιδική μορφή Έρωτα σε στάση ύπνου και κάψουλα παπαρούνας-σύμβολο του ύπνου
Η Αλληγορία της Αρετής και της Ευγένειας
Ερυθρόμορφος αμφορέας με την απόδραση της Μήδειας από την Κόρινθο και την Άτη, ενσάρκωση της καταστροφής, της βλάβης, της εξαπάτησης και της τρέλλας, να αποδίδεται ως γυναικεία μορφή με ξίφος και δρεπάνι μπροστά από το άρμα της Μήδειας
Αγαλματίδιο Φθόνου
Ερυθρόμορφη λήκυθος με απεικόνιση της Καλλιόπης και της Μνημοσύνης (Μνήμη)
Οι Ελεύθερες Τέχνες με τα πνεύματά τους
Θεσμοί
Η πέμπτη Ενότητα των Θεσμών έχει ως κέντρο του ενδιαφέροντος προσωποποιήσεις και αλληγορίες της συνολικής και όχι της ατομικής δραστηριότητας του ανθρώπου, δηλαδή των οργανωμένων κοινωνιών που διαθέτουν ομοιογένεια και ενότητα, που έχει δηλαδή δημόσιο χαρακτήρα, κοινωνικό, πολιτικό και πολιτειακό. Η Θέμις, η Δικαιοσύνη, η Δίκη και η Αδικία, η Ευνομία, η Ύβρις και η Τιμωρία, η Νέμεσις. Και η Πόλη, ο Δήμος, η Σύγκλητος, η Γερουσία, η Δημογεροντία, οι Πομπές και η Τελετή (εορτή) συνθέτουν ένα μικρό πανόραμα των θεσμών των ανθρώπινων κοινωνιών.
Επιλεγμένα Εκθέματα
Ερυθρόμορφος αμφορέας με παράσταση της τιμωρίας του Ιξίωνα. Ο Ιξίωνας αποδίδεται δεμένος σε πύρινο τροχό που περιστρέφεται διαρκώς στον αέρα
Η Δικαιοσύνη
Κεφαλή Νέμεσης, προσωποποίηση της απόδοσης της Δικαιοσύνης
Άγαλμα που αποδίδει την Τύχης της Αντιόχειας, προσωποποίηση της ομώνυμης πόλης, η οποία πατά στην προσωποποίηση του ποταμού Ορόντη
Κεφαλή θεάς Τύχης με τειχόμορφο στέμμα, προσωποποίηση της πόλης Κορίνθου
«Υπέρ πατρίδος το παν»
Αλληγορίες
Στην τελευταία (6η) Ενότητα παρουσιάζονται έργα ποικίλα με ανάμεικτες συνήθως αναφορές που περιέχουν και προσωποποιήσεις, σύμβολα, συμβολισμούς, μεταφορές και αλληγορίες. Η αλληγορία έχει ως σκοπό να δώσει μια επεξηγηματική εικόνα σε μια έννοια ή ιδέα, έτσι ώστε να μπορεί να γίνει κατανοητή από το ευρύ κοινό. Ξεπερνώντας την πρώτη έννοια της εικόνας, αναζητά την κρυμμένη και βαθύτερη έννοια. Ο δημιουργός της προσπαθεί να κάνει ορατή την αφηρημένη έννοια, αποβλέποντας πάντα σε ένα διδακτικό αποτέλεσμα. Συνεπώς, μπορούμε να τη χαρακτηρίσουμε, ως μια τεχνική έκφρασης, με την οποία επιδιώκουμε και επιτυγχάνουμε την απόκρυψη του πραγματικού νοήματος τόσο στον λόγο όσον και στις εικαστικές τέχνες. Από τις διδακτικότερες αλληγορίες από την αρχαιότητα και την Αναγέννηση είναι αυτή της Συκοφαντίας του Απελλή.
Επιλεγμένα Εκθέματα
Ψηφιδωτό με την αλληγορία του Θανάτου. Memento Mori/ Μέμνησο θανεῖν (Να θυμάσαι ότι θα πεθάνεις)
Η αλληγορία της Συκοφαντίας
Ψηφιδωτό με Αλεκτορομαχία (κοκορομαχία)
Αλληγορία Νόησης (αριστερά), Θέλησης (κέντρο) και Μνήμης (δεξιά)
Εικόνα. Το Μυστήριο της Εξομολόγησης. Κάτω διακρίνονται τα έξι από τα επτά θανάσιμα αμαρτήματα
Επίλογος
Το τέρας με το υβριδικό σώμα από ετερόκλητα ζώα φαίνεται ότι εκλαμβανόταν στην αρχαιότητα ως αλληγορία του κακού και της καταστροφής. Στην Πολιτεία του Πλάτωνα, η Χίμαιρα φαίνεται να παίρνει πολιτική χροιά, καθώς συνδέεται με την τυραννία –ως εκφυλισμένο παράδειγμα διακυβέρνησης– όπως άλλωστε και στην Αινειάδα του Βιργιλίου, όπου γίνεται αλληγορία της αναρχίας και του χάους που προκύπτουν από εμφύλιους πολέμους. Σήμερα η αλληγορική σημασία της Χίμαιρας σημαίνει το φανταστικό, το ονειρικό και ουτοπικό, καθώς επίσης το απραγματοποίητο. Ως έκφραση αυτοειρωνείας και η ίδια η Έκθεση θα μπορούσε να εκληφθεί ως μία χίμαιρα.
ΕΙΚΟΝΕΣ
ΒΙΝΤΕΟ
ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΗΣ
ΔΙΑΡΚΕΙΑ
04 Αυγούστου 2026
14 Δεκεμβρίου 2026
ΕΚΘΕΣΙΑΚΟΣ ΧΩΡΟΣ
Αίθουσα Περιοδικών Εκθέσεων, ισόγειο Μουσείου
ΕΙΣΙΤΗΡΙΑ
Γενική είσοδος: 10€
Μειωμένη είσοδος: 5€
Ομαδικές κρατήσεις 20 ατόμων μέσω αιτήματος στο groupbookings @theacropolismuseum.gr
Για την καλύτερη ποιότητα ξενάγησης στην έκθεση, το Μουσείο συνιστά τη χρήση ακουστικών. Προτείνεται η διανομή των ακουστικών στα μέλη της ομάδας να πραγματοποιείται πριν την είσοδο στην έκθεση.
ΓΛΩΣΣΕΣ
Ακουστική ξενάγηση στα ελληνικά με σάρωση QR code. Απαραίτητη προϋπόθεση η χρήση προσωπικών ακουστικών. Πληροφορίες παρακάτω.
Ξεναγήσεις στα ελληνικά και στα αγγλικά από τους Αρχαιολόγους του Μουσείου. Πληροφορίες παρακάτω. Υπομνηματισμός στα ελληνικά και στα αγγλικά.
Επιστημονικός κατάλογος στα ελληνικά και στα αγγλικά, διαθέσιμος στα Πωλητήρια.
ΘΕΜΑΤΙΚΕΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ
Πρωτότυπα αρχαία αντικείμενα από τη Μεσοποταμία και τη νοτιοανατολική Μεσόγειο, συνδιαλέγονται με σύγχρονα έργα τέχνης του διεθνώς αναγνωρισμένου Ιρακινό-Αμερικανού καλλιτέχνη Michael Rakowitz, συνυφαίνοντας ανθρώπινες σχέσεις και ιστορίες για το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον. Περιηγηθείτε μαζί με τους αρχαιολόγους του Μουσείου, στην Αίθουσα Περιοδικών Εκθέσεων και γνωρίστε από κοντά καλλιτεχνικές δημιουργίες, που μαρτυρούν οδυνηρά γεγονότα της ιστορίας, τα οποία οδήγησαν στον βίαιο εκτοπισμό και τη μετανάστευση ανθρώπων και πολιτιστικών αγαθών, λόγω πολέμου και αποικιοκρατίας και ταυτόχρονα θέτουν ζητήματα πολιτιστικής ταυτότητας, απώλειας και επιβίωσης, μέσα από ένα εννοιολογικό και πολιτικό πρίσμα.
ΧΡΗΣΙΜΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ
Κάθε Σάββατο και Κυριακή στις 10:00 και στις 12:00
ΑΚΟΥΣΤΙΚΗ ΞΕΝΑΓΗΣΗ
Ο Καθηγητής Νικόλαος Χρ. Σταμπολίδης, Γενικός Διευθυντής του Μουσείου Ακρόπολης, σας ξεναγεί ακουστικά στην έκθεση «ΝοΗΜΑΤΑ. Προσωποποιήσεις και Αλληγορίες από την Αρχαιότητα έως Σήμερα».
Σαρώστε το QR code που θα βρείτε για κάθε ενότητα της έκθεσης (Χρόνος, Φύση, Θεότητες, Άνθρωπος & Ανθρώπινη Φύση, Θεσμοί, Αλληγορίες). Φροντίστε να έχετε φορτίσει πλήρως το κινητό σας. Απαραίτητη προϋπόθεση η χρήση προσωπικών ακουστικών. Το Μουσείο δεν διαθέτει ακουστικά προς ενοικίαση ή πώληση.
ΠΩΛΗΤΗΡΙΟ
Κατάλογος έκθεσης
Την έκθεση συνοδεύει ο επιστημονικός κατάλογος των αντικειμένων ο οποίος είναι διαθέσιμος στα πωλητήρια του Μουσείου σε απλή και σκληρόδετη έκδοση.
Συγγραφείς κειμένων (κατά σειρά παρουσίασης στον κατάλογο):
Σταμπολίδης Χρ. Νικόλαος, Shapiro H. Alan, Τσαγγάρη Δήμητρα, Χρυσικόπουλος Βασίλης, Καμπάνης Παναγιώτης, Τσιάρα Συράγκο
Επιμέλεια: Καθηγητής Νικόλαος Χρ. Σταμπολίδης, Ιουλία Γ. Λουρεντζάτου
Γλώσσες: Ελληνικά, Αγγλικά
Έτος έκδοσης: 2023 (ελληνική έκδοση), 2024 (αγγλική έκδοση)
Αναμνηστικά έκθεσης
Στο κατάστημα του ισογείου θα βρείτε όμορφα αναμνηστικά εμπνευσμένα από την έκθεση.
ΕΣΤΙΑΤΟΡΙΟ
Στο εστιατόριο του δεύτερου ορόφου θα βρείτε ένα ειδικό μενού με παραδοσιακά αρμένικα πιάτα.
ΤΥΠΟΣ
